เหมือนมีแมลงหวี่ลอยไปมาตรงหน้า ภาวะวุ้นตาเสื่อม (Floaters)

H-EYE-Light - รู้สึกเหมือนมีอะไรลอยไปมาในดวงตา? เจาะลึกภาวะวุ้นตาเสื่อม ตอนที่ 1

ข้อมูลดี ๆ และมีประโยชน์เพื่อสุขภาพดวงตาของคุณ! กับช่วง H-EYE-Light

หัวข้อในวันนี้คือ อาการที่เหมือนมีฝุ่นหรือแมลงลอยไปมาตรงหน้าอยู่บ่อย ๆ นั่นคือ 'ภาวะวุ้นตาเสื่อม (Floaters)' ครับ

หลายท่านที่ประสบปัญหานี้มักกังวลอยู่เสมอว่า 'ดวงตาของเราจะมีอันตรายร้ายแรงหรือไม่'

เราจึงเตรียมข้อมูลนี้มาให้คุณครับ

นพ. อี ชานโฮ จักษุแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ จะมาอธิบายตั้งแต่ตัวตนของภาวะวุ้นตาเสื่อม ไปจนถึงสัญญาณเตือนอันตรายที่ไม่ควรปล่อยผ่าน

พร้อมข้อมูลสำคัญที่เข้าใจง่ายและนำไปใช้ได้จริงครับ

ภาวะวุ้นตาเสื่อมคืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร?

คำว่า 비문증 (ภาวะวุ้นตาเสื่อม) ในภาษาเกาหลี มีรากศัพท์มาจากตัวอักษรฮันจา โดย '비' หมายถึงบิน '문' หมายถึงยุง และ '증' หมายถึงอาการ

ตรงตามความหมายเลยครับ คืออาการที่มองเห็นเงาลักษณะคล้ายยุงหรือเส้นผมลอยไปลอยมาในลานสายตา

สาเหตุหลักของการเกิดภาวะวุ้นตาเสื่อม สามารถแบ่งออกได้เป็น 3 ปัจจัยใหญ่ ๆ ครับ

สาเหตุที่ 1: ความเสื่อมตามวัยของดวงตา

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือความชราหรือความเสื่อมตามวัยของดวงตาครับ

ภายในดวงตาของเรามีสารคล้ายเจลใสที่เรียกว่า 'วุ้นตา (Vitreous)' บรรจุอยู่

เมื่ออายุเพิ่มขึ้น เจลนี้จะเกิดกระบวนการละลายกลายเป็นของเหลว (Liquefaction)

ในระหว่างนั้น ส่วนของเจลบางจุดจะจับตัวเป็นก้อนแล้วทอดเงาลงบนจอตา

ทำให้เรารู้สึกราวกับว่ามีอะไรบางอย่างลอยไปมาตรงหน้า นั่นเองครับ

สาเหตุที่ 2: ภาวะสายตาสั้นระดับสูง

ภาวะวุ้นตาเสื่อมที่เกิดขึ้นในกลุ่มคนอายุน้อยมักมีสาเหตุที่แตกต่างออกไป

ส่วนใหญ่มักเกิดจาก 'ภาวะสายตาสั้นระดับสูง' ครับ

ผู้ที่มีสายตาสั้นมาก ลูกตาจะมีความยาวในแนวหน้าหลังมากกว่าคนปกติ

ส่งผลให้วุ้นตาภายในเกิดการเสื่อมสภาพเร็วกว่าปกตินั่นเอง

สาเหตุที่ 3: การกระทบกระเทือนหรือปัจจัยภายนอก

สุดท้ายคือปัจจัยจากภายนอกครับ

เมื่อดวงตาได้รับการกระทบกระเทือนอย่างรุนแรง วุ้นตาอาจได้รับการกระตุ้นจนเกิดอาการขึ้นได้

หรือเมื่อใช้สมาร์ตโฟนและคอมพิวเตอร์เป็นเวลานานจนดวงตาเหนื่อยล้าถึงขีดสุด

ก็อาจทำให้รับรู้และสังเกตเห็นอาการดังกล่าวได้ไวขึ้นครับ

หลายท่านมักถามเข้ามาว่า

'ภาพติดตาหลังจากมองดวงอาทิตย์หรือหลอดไฟจ้า ๆ ถือเป็นภาวะวุ้นตาเสื่อมด้วยไหม?'

คำตอบคือ ไม่ใช่ครับ

กรณีนั้นเป็นเพียงปรากฏการณ์ชั่วคราวจากการที่แสงจ้ากระตุ้นเซลล์รับแสงที่จอตา และจะค่อย ๆ หายไปเองในเวลาสั้น ๆ

ในทางกลับกัน ภาวะวุ้นตาเสื่อมที่แท้จริง ไม่ว่าจะอยู่ในที่สว่างหรือไม่

จะมีลักษณะเด่นคือ มีเงารูปร่างคล้ายฝุ่นหรือแมลงคอยเคลื่อนที่ตามทิศทางการกลอกสายตาอยู่ตลอดเวลา

โดยเฉพาะเวลาที่มองท้องฟ้าสว่าง ๆ หรือผนังห้องสีขาว จะยิ่งสังเกตเห็นได้ชัดเจนขึ้น

เนื่องจากยิ่งฉากหลังสว่างและสะอาดมากเท่าไร

'เงา' ของตะกอนที่ลอยอยู่ในวุ้นตาก็จะยิ่งทอดลงบนจอตาอย่างชัดเจนมากขึ้นเท่านั้นครับ

ลองนึกภาพการเล่นหุ่นเงาใต้แสงไฟที่สว่างจ้า

ซึ่งจะทำให้เกิดเงาคมชัดขึ้นมาบนฉากหลัง

ก็เป็นหลักการเดียวกันที่จะช่วยให้เข้าใจง่ายขึ้นครับ

ภาวะวุ้นตาเสื่อม ถือเป็นโรคที่ไม่อันตรายใช่หรือไม่?

ไม่เสมอไปครับ

แม้ว่าการมองเห็นสิ่งลอยไปมาตรงหน้าจะเรียกรวม ๆ ว่าภาวะวุ้นตาเสื่อม

แต่หากพิจารณาถึงสาเหตุที่แท้จริงแล้ว ผลลัพธ์อาจแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

ภาวะวุ้นตาเสื่อมแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ได้แก่

ภาวะวุ้นตาเสื่อมตามธรรมชาติ (Physiological) ที่เกิดจากความชราตามวัย

และภาวะวุ้นตาเสื่อมจากพยาธิสภาพ (Pathological) ที่เกิดจากโรคภายในดวงตา

แม้ว่าอาการภายนอกจะดูคล้ายกัน แต่ผลกระทบที่มีต่อสายตานั้นแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงครับ

สาเหตุของภาวะวุ้นตาเสื่อมจากพยาธิสภาพ 1: รูฉีกขาดที่จอตา หรือ จอตาหลุดลอก

สาเหตุสำคัญของภาวะนี้คือ จอประสาทตาฉีกขาดหรือหลุดลอก

เป็นภาวะที่มีรูหรือรอยฉีกเกิดขึ้นที่จอตา

ในกรณีนี้ จำนวนจุดดำหรือแมลงหวี่ที่เห็นอาจเพิ่มขึ้นอย่างกะทันหันจากไม่กี่จุดเป็นหลายสิบหรือหลายร้อยจุด

หรืออาจมีอาการเห็นแสงวาบคล้ายฟ้าแลบ (Photopsia) ร่วมด้วยครับ

สาเหตุของภาวะวุ้นตาเสื่อมจากพยาธิสภาพ 2: ม่านตาอักเสบ (Uveitis)

อีกหนึ่งสาเหตุคือการอักเสบภายในลูกตาที่เรียกว่า 'ม่านตาอักเสบ' ครับ

อาการของโรคนี้จะไม่ใช่แค่การมีสิ่งลอยไปมาเท่านั้น

แต่มักจะมีอาการตาแดง ปวดกระบอกตา และการมองเห็นลดลงอย่างรวดเร็วร่วมด้วย

สาเหตุของภาวะวุ้นตาเสื่อมจากพยาธิสภาพ 3: เลือดออกในวุ้นตา (Vitreous Hemorrhage)

และสาเหตุอันตรายประการสุดท้ายคือ 'เลือดออกในวุ้นตา' ครับ

เกิดขึ้นเมื่อหลอดเลือดภายในดวงตาแตกออก ทำให้มีเลือดปนอยู่ในน้ำวุ้นตา

ผู้ป่วยมักบรรยายอาการว่า 'รู้สึกเหมือนมีม่านดำหรือเมฆหมอกทมิฬมาบดบังสายตา'

โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผู้ที่มีโรคประจำตัวอย่างเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือมีภาวะสายตาสั้นระดับสูง หากพบอาการนี้

มีโอกาสสูงมากที่จะเป็นสัญญาณเตือนของโรคร้ายแรงเหล่านี้ครับ

ดังนั้น หากเริ่มมีอาการของภาวะวุ้นตาเสื่อม แนะนำให้เข้าพบจักษุแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยทันทีครับ

แม้ภาวะวุ้นตาเสื่อมทั่วไปจะไม่ทำให้การมองเห็นสูญเสียไปโดยตรง

แต่หากเป็นแบบที่มีพยาธิสภาพและไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที อาจเสี่ยงต่อการสูญเสียการมองเห็นหรือตาบอดได้

ดังนั้น สิ่งสำคัญที่สุดคือการเข้ารับการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดโดยจักษุแพทย์

เพื่อแยกแยะให้ชัดเจนว่าอาการที่เกิดขึ้นนั้นเป็น 'ภาวะวุ้นตาเสื่อมตามธรรมชาติที่ไม่อันตราย'

หรือเป็น 'โรคตาอันตรายที่ต้องรีบรับการรักษาด่วน' ครับ

ทำไมคนอายุน้อยจึงเกิดภาวะวุ้นตาเสื่อมได้?

คนวัยหนุ่มสาวหลายคนมักตกใจและสงสัยว่า 'ยังอายุน้อยอยู่ ทำไมถึงมองเห็นเงาลอยไปมาได้?'

ซึ่งสามารถอธิบายได้ด้วย 2 สาเหตุหลักดังนี้ครับ

สาเหตุในคนอายุน้อย 1: ภาวะสายตาสั้นระดับสูง

ประการแรกคือภาวะสายตาสั้นระดับสูงครับ

เมื่อมีสายตาสั้นมาก ความยาวของลูกตาจะยืดออกในแนวหน้าหลังมากกว่าคนทั่วไป

ในขณะที่ปริมาตรของวุ้นตายังคงเท่าเดิม แต่พื้นที่ภายในลูกตากลับกว้างขึ้น

จึงเกิดแรงดึงรั้งระหว่างวุ้นตากับจอประสาทตาขึ้น

กระบวนการนี้อาจทำให้วุ้นตาแยกตัวออกจากจอตาก่อนวัยอันควร หรือทำให้เกิดตะกอนขึ้น

ส่งผลให้พบอาการวุ้นตาเสื่อมได้ตั้งแต่อายุยังน้อยครับ

สาเหตุในคนอายุน้อย 2: ความเกี่ยวข้องกับการผ่าตัดแก้ไขสายตา

ประการที่สองคือความเกี่ยวข้องกับการทำหัตถการแก้ไขสายตา

ในความเป็นจริง การทำ SMILE, LASIK หรือ LASEK ไม่ได้เป็นสาเหตุโดยตรงที่ทำให้เกิดภาวะวุ้นตาเสื่อม

แต่เนื่องจากผู้ที่มีสายตาสั้นระดับสูงเดิม เมื่อได้รับการผ่าตัดจนสายตากลับมาคมชัดขึ้น

จึงทำให้สามารถมองเห็นตะกอนวุ้นตาที่เคยเลือนรางได้ชัดเจนและสังเกตเห็นง่ายขึ้นกว่าเดิมครับ

นอกจากนี้ แรงกดที่เกิดขึ้นกับลูกตาชั่วคราวระหว่างขั้นตอนการผ่าตัด

อาจกระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของวุ้นตา และทำให้เริ่มรู้สึกถึงอาการได้เร็วขึ้นเช่นกันครับ

ประเด็นสำคัญคือ แรงดึงรั้งในดวงตาของกลุ่มคนอายุน้อยนี้

มีโอกาสค่อนข้างสูงที่จะนำไปสู่การเกิดรูฉีกขาดที่จอประสาทตาได้

ดังนั้น แม้จะยังอยู่ในวัยหนุ่มสาว ก็ไม่ควรชะล่าใจ

หากเริ่มสังเกตเห็นอาการดังกล่าว ควรเข้ารับการตรวจสุขภาพจอประสาทตาอย่างละเอียดสักครั้งครับ

ใน H-EYE-Light ตอนที่ 3 นี้

เราได้พาไปทำความรู้จักกับสาเหตุและลักษณะของ 'ภาวะวุ้นตาเสื่อม'

หรืออาการที่มีเงาคล้ายแมลงหวี่และเศษฝุ่นลอยไปมาในสายตาเรียบร้อยแล้วครับ

โปรดจำไว้เสมอว่า สิ่งสำคัญที่สุดคือการพบจักษุแพทย์เพื่อตรวจอย่างละเอียด

เพื่อแยกแยะว่าสิ่งแปลกปลอมที่ลอยอยู่นั้นเป็น 'ภาวะตามธรรมชาติที่ไม่เป็นอันตราย'

หรือเป็น 'โรคร้ายแรงที่ต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน'!

อย่าลืมสังเกตสุขภาพดวงตากันนะครับ~

รู้สึกเหมือนมีอะไรลอยไปมาในดวงตา? หากอยากเข้าใจเรื่องภาวะวุ้นตาเสื่อมแบบง่าย ๆ ติดตามได้ที่ YouTube ช่อง H-EYE-Light โดยโรงพยาบาลจักษุฮันกิล (Hangil Eye Hospital)

ที่ตั้งโรงพยาบาลจักษุฮันกิล (Hangil Eye Hospital)

นัดหมายและสอบถามข้อมูล

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

สาเหตุหลักที่ทำให้เกิดภาวะวุ้นตาเสื่อมคืออะไร?

สาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากความเสื่อมตามวัยของวุ้นตาภายในลูกตาครับ เมื่ออายุมากขึ้น วุ้นตาที่เป็นเจลจะละลายตัวกลายเป็นน้ำ และชิ้นส่วนวุ้นตาที่จับตัวเป็นก้อนจะทอดเงาลงบนจอประสาทตาทำให้เห็นเป็นตะกอนลอยไปมา นอกจากนี้ยังอาจเกิดจากภาวะสายตาสั้นระดับสูง อุบัติเหตุกระทบกระเทือน หรือความเหนื่อยล้าสะสมของดวงตาได้เช่นกัน

ภาพติดตาหลังจากมองแสงจ้า ถือเป็นภาวะวุ้นตาเสื่อมหรือไม่?

ไม่ใช่ครับ ภาพติดตาชั่วคราวไม่ได้จัดเป็นภาวะวุ้นตาเสื่อม แต่เป็นปฏิกิริยาชั่วคราวจากการที่เซลล์รับแสงในจอตาถูกกระตุ้นด้วยแสงจ้าเกินไปและจะจางหายไปเอง ในขณะที่ภาวะวุ้นตาเสื่อมจริง ตะกอนหรือเงารูปร่างคล้ายแมลงจะเคลื่อนที่ตามการกลอกสายตาตลอดเวลาไม่ว่าจะอยู่ในที่สว่างหรือไม่

ทำไมภาวะวุ้นตาเสื่อมถึงเกิดขึ้นในกลุ่มคนอายุน้อยได้?

สามารถเกิดขึ้นได้จากภาวะสายตาสั้นระดับสูง หรือการมองเห็นชัดเจนขึ้นหลังการผ่าตัดแก้ไขสายตาครับ ผู้ที่มีสายตาสั้นมากกระบอกตาจะยาวขึ้น ทำให้วุ้นตาเสื่อมเร็วกว่าปกติและเกิดแรงดึงรั้งที่จอประสาทตา นอกจากนี้หลังทำเลสิกหรือลาเซก การมองเห็นที่ชัดขึ้นอาจทำให้สังเกตเห็นตะกอนเดิมได้ง่ายขึ้นครับ

ภาวะวุ้นตาเสื่อมอาจเป็นสัญญาณของโรคตาอันตรายได้หรือไม่?

ได้ครับ อาจเป็นภาวะวุ้นตาเสื่อมจากพยาธิสภาพ เช่น จอตาฉีกขาดหรือหลุดลอก และเลือดออกในวุ้นตา หากพบว่ามีจุดลอยเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว มีแสงวาบคล้ายฟ้าแลบ ปวดตา หรือรู้สึกเหมือนมีม่านดำบดบังการมองเห็น ควรรีบพบจักษุแพทย์เพื่อตรวจจอประสาทตาทันทีเพราะอาจเสี่ยงตาบอดได้

การผ่าตัดทำเลสิกหรือลาเซก ทำให้เกิดภาวะวุ้นตาเสื่อมจริงหรือไม่?

ไม่จริงครับ การผ่าตัดแก้ไขสายตาไม่ได้ทำให้เกิดภาวะวุ้นตาเสื่อมโดยตรง เพียงแต่สำหรับผู้ที่มีสายตาสั้นมาก่อน เมื่อสายตาคมชัดขึ้นหลังผ่าตัด จึงสังเกตเห็นตะกอนที่เคยเลือนรางได้ชัดขึ้น หรือแรงกดชั่วคราวระหว่างทำหัตถการอาจส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของวุ้นตาเร็วขึ้นเล็กน้อยครับ